Dobre intencje nie zawsze przekładają się na dobre doświadczenie rozmówcy. Czasami to właśnie drobne zachowania utrudniają komunikację i sprawiają, że osoba przestaje być traktowana jak równorzędny uczestnik rozmowy.

Warto unikać przede wszystkim:

• Mówienia o osobie w jej obecności, jakby jej nie było. Jeśli rozmawiamy o sprawach, które jej dotyczą, dajmy jej możliwość uczestniczenia w rozmowie.

• Odpowiadania za nią bez potrzeby. Osoba towarzysząca może pomagać w komunikacji, ale nie powinna automatycznie zastępować głosu samej osoby.

• Kończenia wypowiedzi za rozmówcę. Nawet jeśli wydaje nam się, że znamy odpowiedź, warto poczekać.

• Zakładania, że brak mowy oznacza brak zrozumienia. Nie oceniajmy możliwości człowieka na podstawie jednego sposobu komunikacji.

• Ignorowania komunikatów, które są dla nas niejasne. Jeśli czegoś nie rozumiemy, poprośmy o wyjaśnienie zamiast rezygnować z rozmowy.

• Traktowania narzędzi komunikacyjnych jak zabawki. Tablica, książka czy urządzenie to dla użytkownika ważne narzędzie porozumiewania się. Należy umożliwić mu swobodny dostęp do niego.

Nie chodzi o to, by obawiać się każdego gestu czy słowa. Chodzi o szacunek, uważność i gotowość do poprawienia własnego zachowania, jeśli okazuje się, że coś utrudnia porozumienie.

Jakich zachowań unikać?

Brak mowy nie oznacza braku komunikacji

Komunikacja jest potrzebna w codziennych sytuacjach: podczas zakupów, wizyty u lekarza, w szkole, w pracy, w urzędzie czy podczas wydarzeń kulturalnych. Pozwala zadawać pytania, podejmować decyzje, budować relacje i uczestniczyć w życiu społecznym.

Jeśli osoba nie ma dostępu do odpowiedniego sposobu komunikowania się albo otoczenie nie potrafi z niego korzystać, jej potrzeby i opinie mogą pozostać niezauważone. Dlatego tak ważne jest nie tylko zapewnianie narzędzi AAC, lecz także budowanie świadomości wśród osób, które spotykają się z nimi w codziennym życiu.

Dostępna komunikacja nie powinna być traktowana jako dodatkowe udogodnienie dla wybranych. To sposób na stworzenie warunków, w których więcej osób może uczestniczyć w rozmowie i mieć wpływ na sprawy, które ich dotyczą.

Rozmowa zaczyna się od otwartości

Nie trzeba być specjalistą, aby rozmawiać z osobą, która nie porozumiewa się mową. Potrzebne są przede wszystkim szacunek, cierpliwość i gotowość do poznania sposobu komunikowania się drugiego człowieka.

Czasem wystarczy poczekać kilka sekund dłużej. Innym razem trzeba skorzystać z symboli, zadać pytanie w inny sposób albo upewnić się, że dobrze zrozumieliśmy odpowiedź. Każda z tych czynności może mieć znaczenie.

Najważniejsze, aby nie odbierać drugiej osobie prawa do głosu tylko dlatego, że nie wypowiada słów. Bo komunikacja nie zaczyna się od mówienia. Zaczyna się od tego, że chcemy się porozumieć.

#FunduszeUE

#FunduszeEuropejskie

Każdy powinien mieć możliwość wyrażenia swojego zdania

Pierwszy kontakt z osobą, która nie porozumiewa się mową, może budzić niepewność. Możemy nie wiedzieć, jak zadać pytanie, jak odczytać odpowiedź albo czy nasze zachowanie będzie odpowiednie.

Nie trzeba jednak znać wszystkich metod komunikacji, żeby rozpocząć rozmowę. Wystarczy kilka prostych zasad.

Zwracaj się bezpośrednio do tej osoby. Nie kieruj pytań do towarzyszącego jej opiekuna tylko dlatego, że sama nie mówi. Jeśli chcesz coś ustalić, zapytaj osobę, której sprawa dotyczy, i daj jej możliwość odpowiedzi.

Przedstaw się i mów naturalnie. Nie musisz nadmiernie upraszczać wypowiedzi ani przyjmować przesadnie opiekuńczego tonu. Traktuj rozmówcę jak osobę dorosłą lub dziecko odpowiednio do jego wieku, a nie do sposobu komunikowania się.

Daj czas na odpowiedź. Wskazanie symbolu, wybranie odpowiedniej litery lub przygotowanie komunikatu może zająć więcej czasu niż wypowiedzenie słowa. Nie kończ za drugą osobę jej komunikatu i nie ponaglaj jej, jeśli nie ma takiej potrzeby.

Zapytaj, jak najlepiej się porozumiewać. Możesz powiedzieć: „W jaki sposób najłatwiej Ci się ze mną komunikować?” albo „Czy jest coś, co pomoże nam porozmawiać?”. Jeśli osoba korzysta z tablicy lub urządzenia, pozwól jej używać własnych narzędzi.

Słuchaj również wtedy, gdy odpowiedź nie jest wypowiedziana. Komunikatem może być wskazanie symbolu, ruch głowy, gest, napisanie słowa lub wybór odpowiedniej opcji na ekranie.

Podczas rozmowy może się zdarzyć, że nie zrozumiemy komunikatu albo nie będziemy mieć pewności, co oznacza wskazany symbol. To naturalne. Ważne, aby nie udawać, że wszystko jest jasne. Zamiast zgadywać, można poprosić o powtórzenie komunikatu, zadać dodatkowe pytanie lub zaproponować kilka możliwości do wyboru. Jeśli osoba korzysta z określonego systemu komunikacji, warto postępować zgodnie ze sposobem, którego używa na co dzień. Pomocne może być również sprawdzenie, czy dobrze zrozumieliśmy odpowiedź. Można powiedzieć: „Czy dobrze rozumiem, że chcesz wyjść na zewnątrz?” i poczekać na potwierdzenie lub korektę.

Trzeba jednak uważać, by pytania nie sugerowały odpowiedzi. Jeśli za każdym razem proponujemy tylko jedną możliwość, możemy nieświadomie ograniczać swobodę wyboru. Warto zostawić miejsce na inną odpowiedź, odmowę lub wskazanie, że osoba potrzebuje więcej czasu. Szczególne znaczenie ma to w sytuacjach dotyczących zdrowia, bezpieczeństwa, zgody i osobistych decyzji. W takich przypadkach nie należy opierać się na domysłach.

Jak zacząć rozmowę?

Jak rozmawiać z osobą, która nie porozumiewa się mową?

Nie trzeba mówić, żeby mieć coś do powiedzenia.

Komunikacja to znacznie więcej niż wypowiadane słowa. Możemy przekazywać informacje za pomocą gestów, mimiki, spojrzenia, symboli, pisma czy urządzeń elektronicznych. Dlatego brak mowy nie oznacza braku potrzeb, opinii, emocji ani możliwości podejmowania decyzji.

Jak rozmawiać z osobą, która nie porozumiewa się mową? Przede wszystkim z szacunkiem, cierpliwością i otwartością na inny sposób komunikacji. Warto pamiętać, że każdy człowiek ma własne doświadczenia i preferencje, a skuteczna rozmowa zaczyna się od próby zrozumienia drugiej osoby.

Edukujemy i wspieramy działania społeczne.

fundacja@roznosprawni.pl+48 883 913 121

Fundacja Różnosprawni 2023